ÓFORSVARANLEG VINNUBRÖGÐ SAMKEPPNISEFTIRLITS

Málinu var skotið til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Taldi fyrirtækið markaðsskilgreiningu Samkeppniseftirlitsins ranga. Enginn sérstakur markaður væri til fyrir efni til gerðar höfuðlyklakerfa enda væri það óaðskiljanlegur hluti kerfanna. Höfuðlyklakerfi væru auk þess aðeins lítill hluti þeirra lausna sem fólk og fyrirtæki nota til að læsa húsnæði sínu og fjarri lagi að fyrirtækið hefði þar ráðandi stöðu. Starfsmenn Samkeppniseftirlitsins hefðu ekki skilið uppbyggingu þess markaðar sem um var fjallað. Rannsóknir þeirra væru í skötulíki, aðferðarfræði meingölluð og skilningur á málum sem reynt var að hafa til samanburðar bersýnilega afar takmarkaður og skorti jafnvel á tungumálakunnáttu.

Áfrýjunarnefndin féllst á að markaðsskilgreiningin væri röng en þar með var grundvallarforsendan fyrir öllum ályktunum Samkeppniseftirlitsins í málinu brostin með öllu. Þó staðfesti hún með óskiljanlegum hætti niðurstöðu eftirlitsins um brot fyrirtækisins gegn 11.gr. samkeppnislaga án þess að setja fram nýja markaðsskilgreiningu og þar með nýtt mat á stöðu fyrirtækisins þar. Lækkaði nefndin sekt fyrirtækisins í 10 milljónir króna.

ÁFELLISDÓMUR HÆSTARÉTTAR

Fyrirtækið skaut málinu til dómstóla. Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti úrskurð áfrýjunarnefndarinnar, en án sjálfstæðs rökstuðnings. Var málinu þá skotið til Hæstaréttar. Fyrir skemmstu felldi Hæstiréttur úrskurð áfrýjunarnefndar úr gildi. Getur fyrirtækið því borið úrskurð Samkeppniseftirlitsins undir áfrýjunarnefndina að nýju. Rétturinn tekur enga afstöðu til niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins sjálfs. Var stjórnvaldinu gert að bera málskostnað.

Niðurstaða Hæstaréttar felur í sér alvarlegan áfellisdóm yfir vinnubrögðum áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Í dómnun segir meðal annars að nefndin hafi hvorki gætt þeirrar skyldu sinar að upplýsa málið nægjanlega né rökstutt niðurstöðu sína með þeim hætti sem áskilið er í lögum. Sé úrskurðurinn því haldinn slíkum annmörkum að fella verði hann úr gildi. Er tæpast hægt að hugsa sér alvarlegri áfellisdóm yfir stjórnsýslu opinberrar stofnunar.

HROKI OG HLEYPIDÓMAR

Dómur Hæstaréttar virðist að vísu gallaður, því sú niðurstaða að ógilda ekki úrskurð lægra setts stjórnvalds sjálfkrafa um leið og úrskurður hins hærra setta er felldur úr gildi gengur í berhögg við meginreglur sjórnsýsluréttar og fyrri framkvæmd. Að þessu frátöldu er dómurinn mikilvægur. Í krafti óskýrrar og allt of opinnar löggjafar hafa samkeppnisyfirvöld gjarna komist upp með úrskurði sem ganga á svig við almenna skynsemi og réttarvitund og eðlilegar kröfur um vandaða stjórnsýslu og vinnubrögð. Með umræddum dómi tekur Hæstiréttur þá afstöðu að yfirvald þetta komist ekki upp með valdhroka þess sem telur sér alla vegi færa í krafti ofríkis, eða þá hleypidóma sem málatilbúnaður stofnunarinnar grundvallast á í þessu máli, líkt og allt of mörgum öðrum.

ÓSANNINDI SKE

Eftir úrskurð Hæstaréttar sendi Samkeppniseftirlitið frá sér fréttatilkynningu vegna málsins þar sem fullyrt var að dómurinn staðfesti niðurstöðu þess. Það er ósatt og má teljast bíræfið af stjórnvaldi sem vill láta taka sig alvarlega að haga málflutningi sínum þannig. Það er þó í fullu samræmi við þau vinnubrögð sem stofnunin hefur viðhaft í málinu. Sérkennilegt er einnig að eftirlitið leggist í málflutning í fjölmiðlum um hvernig túlka beri dóm Hæstaréttar og leggi þar með vafasömum hætti út af dóminum á versta hugsanlega veg fyrir fyrirtækið sem hlut á að máli. Samkeppniseftirlitið hefði kannski átt að minnast þess að áfrýjunarnefndin hafnaði málsgrundvelli þess í úrskurði sínum. Hæstiréttur hafði ekkert við þá afstöðu áfrýjunarnefndar að athuga, það voru mistökin sem nefndin gerði í framhaldinu sem ollu ógildingu úrskurðarins. Er miður að Samkeppniseftirlitið hafi ekki látið sér áfellisdóm Hæstaréttar að kenningu verða. Væntanlega liggur því næst fyrir að mál þetta fari aðra umferð gegnum áfrýjunarnefnd og eftir atvikum dómskerfið, allt á kostnað skattgreiðenda ef að líkum lætur.

Björn V. Sveinsson